سرمایه اجتماعی و اثر بر توسعه چندبعدی چند‌سطحی

سرمایه اجتماعی و اثر بر توسعه چندبعدی چند‌سطحی

پنجمین همایش سالانه مرزهای دانش اقتصاد توسعه، با عنوان «دولت توسعه‌گرا، پیوند خردورزانه اقتصاد و سیاست» در دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد. در این همایش که به مناسبت چهاردهمین سالگرد درگذشت دکترحسین عظیمی، برگزار می‌شد، اندیشمندانی چون علی رضاقلی، ابوتراب طالبی، بایزید مردوخی، حسین راغفر، فرشاد مومنی و… در دو پنل با عنوان‌های «دولت و اقتصاد سیاسی ایران» و «اقتصاد سیاسی توسعه در ایران امروز» سخنرانی‌ کردند که گزیده سخنان دکتر ابوتراب طالبی مدیر گروه علوم‌ اجتماعی دانشگاه علامه طباطباییبا عنوان سرمایه اجتماعی و اثر بر توسعه چندبعدی چند‌سطحی در ادامه می آید.
ما بیش از ۶٠ میلیارد بشکه نفت فروختیم برای اینکه کشور را به توسعه برسانیم (به‌جز منابع دیگری که صرف این موضوع کرده‌ایم). نظام دیوان‌سالاری ایران، دائما معطوف به امر توسعه بوده است. پرسش این است که چرا با وجود این حجم هزینه، نتوانسته‌ایم توسعه پیدا کنیم؟ حتی هنوز خیلی روشن نیست درحال‌توسعه هستیم یا خیر. متأسفانه به گمان من بیشتر نگاه‌ها تاکنون به امر توسعه، اقتصادی و در گام بعدی هم سیاسی بوده است. نگاه به توسعه همواره پروژه‌ای بوده است که دولت می‌تواند آن را انجام دهد. از اوایل این قرن، این روند آغاز شده و زمانی هم که به توسعه دست ‌نیافته‌ایم، گفته‌اند ساختار سیاسی مشکل داشته؛ طوری که گویی سیاست تعیین‌کننده اصلی است. هرچند برداشت من این است که اگر این‌گونه بوده، پس باید در ساختار سیاسی گام‌های جدی و مهمی برمی‌داشتیم. به هر روی، ایران دگرگونی‌های سیاسی بسیاری داشته است؛ اما همچنان پرسش‌های توسعه‌ای ما همان پرسش‌های پیشین است. برداشت من این است که توسعه امری چند‌بعدی و چند‌سطحی است؛ پس کنار بحث توسعه اقتصادی که یکی از ابعاد این موضوع است، بحث‌های دیگری مانند توسعه فرهنگی، روستایی، شهری، محلی، سیاسی و… هم وجود دارد. درواقع برداشت ما این است که به نظر می‌رسد اگر ما نتوانیم مبانی توسعه اجتماعی و فرهنگی را به مثابه یک فرایند و نه به‌عنوان یک امر، در ایران شکل دهیم، مشکل توسعه حل نخواهد شد؛ گرچه در برخی نقاط ممکن است با رشد مواجه شویم.بخشی از مطالعاتی که در این حوزه انجام شده، مطالعاتی است که در جهان انجام شده. اکنون بحث سرمایه اجتماعی از بحث‌های مهم است. آنها که در ابعاد مختلف توسعه اقتصادی، مانند توسعه صنعتی، توسعه مالی و… مطالعه کرده‌اند، نشان داده‌اند که یکی از پارامترهای اصلی و تعیین‌کننده، موضوع سرمایه اجتماعی است. مطالعات نشان می‌دهد در حوزه تکنولوژی هم اگر بخواهند این حوزه را مدیریت کنند یا به‌اصطلاح در انحصار خودشان درآورند، اعتماد به سیستم در سطوح مختلف در تولید فناورانه و توسعه تکنولوژی مؤثر است. حتی آنها که در حوزه خوشه‌های تولید کار کرده‌اند هم این نتیجه را گرفته‌اند که اعتماد یک پایه و یک رکن است. خب، پس سرمایه اجتماعی موضوع و بحث مهمی است.مطالعاتی که در حوزه شهری در ایران انجام شده است، نشان می‌دهد رابطه‌ای معنادار، مثبت و قوی بین سرمایه اجتماعی محله‌ای و توسعه محله‌ای وجود دارد. در خود شهر تهران که محله‌ها مشخص شده‌اند، این موضوع ثابت شده است. در مطالعه دیگری در مشهد هم همین نتایج حاصل شده است؛ یعنی محله‌هایی که سرمایه اجتماعی قوی‌تری دارند، از نظر شاخص‌های توسعه، توسعه‌یافته‌تر هستند. پس در واقع می‌توان گفت سرمایه اجتماعی نقشی اساسی در دستیابی به توسعه بازی می‌کند. اگر از نظر نظری بپذیریم که توسعه یک فرایند چندبعدی چند‌سطحی است، علل و زمینه‌های مختلفی به‌جز اقتصادی و سیاسی دارد و یکی از عوامل اصلی تعیین‌کننده که ضریب تعیین بالایی در دستیابی به توسعه دارد، سرمایه اجتماعی است، این پرسش مطرح می‌شود که وضعیت سرمایه اجتماعی در ایران چگونه است؟

منبع: روزنامه شرق

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *