حمل ونقل جزءمهم اقتصاد و ابزار مشترک توسعه

حمل ونقل جزءمهم اقتصاد و ابزار مشترک توسعه

حمل ونقل پدیده ای پویا، فراگیر و پیچیده است. حمل ونقل کارآمد و موفق زمینه ساز اقتصاد سالم بوده،از امور زیربنایی و یکی از اجزای مهم چرخه تولید و مصرف است.
فعالیت های حمل ونقل خود بخشی ازفرآیند تولید است که در طبقه بندی بخش های اقتصادی، از بخش های خدماتی محسوب می شود. بعضی محققان، رشد بخش حمل ونقل را منوط به رشد تولید و برخی دیگر رشد تولید را منوط به رشد بخش حمل ونقل می دانند. در این راستا داشتن تصویری از اقتصاد حمل ونقل در ایران و شناسایی چالش های پیش روی آن می تواند کمک شایانی به سیاستگذاری مناسب دولت کرده و آنها را در یافتن راهکارهایی برای رفع مشکلات و معضلات این بخش یاری کند.
از دیرباز توسعه اقتصادی در گرو توسعه بازرگانی بوده و توسعه بازرگانی هم وابسته به توسعه حمل ونقل بوده است. اهمیت اقتصادی توسعه حمل ونقل با بهبود رفاه و بسترسازی شرایط مناسب اجتماعی، سیاسی و اقتصادی همراه است. وجود امکانات حمل ونقل کارآ در افزایش رفاه اجتماعی اهمیت قابل توجهی دارد. از طرف دیگر ایجاد زیرساخت ها و اصلاحات در ساختار نظام اقتصادی کشور در جهت شکل گیری بسترهای لازم برای دستیابی به توسعه اقتصادی، امری لازم و ضروری است.
زیرساخت حمل ونقل جزءمهم اقتصاد و ابزار مشترک برای توسعه است و در اقتصادهای جهانی که فرصت های اقتصادی به طورفزایندهای به تحرک افراد، کالاها و اطلاعات وابسته است، بیشتر مورد توجه است. زیرساخت های فراوان حمل ونقل و شبکه های متصل، معمولاً با سطح بالایی از توسعه همراه است. هنگامی که سیستم های حمل ونقل کارآمد هستند، فرصت‌ها و مزایای اقتصادی و اجتماعی را فراهم می‌آورند که به آثار مثبت فزاینده نظیر دسترسی بهتر به بازار، افزایش اشتغال و سرمایه گذاری
منجر می شود.
توسعه حمل ونقل، امکان دسترسی به منابع و بازارها را فراهم آورده و به این ترتیب تولید و‌ بازاررسانی و مبادله کالاها را آسانتر می سازد. آسان سازی بازاررسانی محصولات و مبادله آنها امکان استفاده از صرفه های ناشی از مقیاس تولید و ارتقای بهره وری عوامل تولید را میسر می کند. نتیجه این تحولات، کاهش قیمت نهاده ها و هزینه های
تولید کالا و خدمات است. این امر سبب
می شود تا همانطوری که تحقیقات به عمل آمده نشان داده است، رشد حمل ونقل موجب رشد اقتصادی کشور شود و تأثیر حجم سرمایه و سرمایه گذاری در بخش حمل ونقل بر اشتغال و رشد اقتصادی مثبت باشد.
علاوه بر این، توسعه حمل ونقل به دلیل آسان سازی فعالیت های تولیدی و امکان جابجایی آسانتر بار و مسافر موجب کاهش نابرابری بین منطقه‌ای و متعادل تر شدن توزیع درآمد در کشورها
‌می شود.
تحقیقات به عمل آمده در کشور ما در این زمینه هم مؤید این حقیقت است که رشد اقتصادی ناشی از توسعه حمل ونقل موجب کاهش نابرابری درآمدی بین خانوارهای مناطق شهری و روستایی می شود
از طرف دیگر فعالیت های این بخش موجب تحرک دیگر بخش های اقتصادی می شود.
علاوه برزیرساخت های حمل ونقل به شکل جاده،
راه آهن، فرودگاه، بندر، پایانه های حمل بار و مسافر که احداث هر یک از آنها مستلزم سرمایه گذاری های
فراوان زیربنایی است، ادوات و تجهیزات مورد استفاده در انواع ناوگان حمل ونقل و خدمات جانبی آنها هم به دلیل سرمایه بر بودن، سبب تحریک دیگر بخش های اقتصادی می شود.
هنگامی که سیستم های حمل ونقل با محدودیت مواجه باشند هزینه های اقتصادی ازجمله هزینه فرصت های از دست رفته افزایش یافته و کیفیت مطلوب زندگی کاهش می یابد. به طور کلی
حمل ونقل مؤثر هزینه های بسیاری را در دیگر بخش های اقتصادی کاهش می دهد، درحالیکه حمل ونقل ناکارآمد این هزینه ها را افزایش می دهد و ارزیابی اهمیت اقتصادی حمل ونقل نیازمند تقسیم انواع تأثیرات آن است. این تأثیرات شامل هسته (مشخصات فیزیکی حمل ونقل)، ابعاد عملیاتی و جغرافیایی است:
آثار هسته ای: بنیادین ترین اثر حمل ونقل مربوط به ظرفیت فیزیکی حمل مسافر و کالاها و
هزینه های مربوط به پشتیبانی از این تحرک است و شامل تنظیم مسیرهایی است که امکان تعاملات جدید یا موجود بین نهادهای اقتصادی را فراهم می کند.
آثار عملیاتی: بهبود عملکرد زمان به ویژه از نظر قابلیت اطمینان و همچنین کاهش تلفات یا آسیب را به دنبال دارد. استفاده بهتر از حمل ونقل موجود به نفع کاربران (مسافران) و در سرعت بیشتر وتأخیر کمتر نمود می یابد.
آثار جغرافیایی: دسترسی به بازار گسترده تر که پایه اقتصادی در تولید، توزیع و مصرف است، بهبود می یابد. افزایش بهره وری دسترسی به پایگاه بزرگتر و متنوع تر (کالاهای خام، قطعات، انرژی یا نیروی کار) و بازارهای گسترده تر برای تولیدات متنوع (کالاهای واسطه ای و نهایی) یکی دیگر از تأثیرات جغرافیایی حمل ونقل است.
همچنین اهمیت اقتصادی صنعت حمل ونقل را می توان از منظر اقتصاد کلان و اقتصاد خرد هم
ارزیابی کرد:
۱ . در سطح اقتصاد کلان، حمل ونقل و تحرک آن به سطح تولید، اشتغال و درآمد در یک اقتصاد
ملی مرتبط است. در بسیاری از کشورهای توسعه یافته حمل ونقل بین ۶ تا ۱۲ درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل می دهد.
۲ . در سطح اقتصاد خرد، حمل ونقل با هزینه برای مصرف کننده و تولیدکننده مرتبط است.
معمولاً، درآمد بیشتر با سهم بیشتری از
حمل ونقل در هزینه های مصرفی ارتباط دارد. حمل ونقل به طور متوسط ۱۰ تا ۱۵ درصد هزینه های خانوار را دربر می گیرد، درحالیکه حدود ۴ درصد از هزینه های تولیدی را تشکیل می دهد، اما این رقم با توجه به زیربخش های فرعی متفاوت است.
ارزش افزوده و آثاراشتغال حاصل از حمل ونقل معمولاً فراتر از آنهایی است که از این فعالیت تولید می‌شود. از دیدگاه کلی آثار اقتصادی حمل ونقل می‌تواند مستقیم، غیرمستقیم و القایی باشد:
آثار مستقیم: بهبود ظرفیت و کارآیی که در آن حمل ونقل، اشتغال، ارزش افزوده، بازارهای بزرگ و همچنین بهبود زمان و هزینه را فراهم می کند و تقاضای کلی اقتصاد را افزایش می دهد.
آثار غیرمستقیم: نتیجه بهبود دسترسی و صرفه ناشی از مقیاس است. ارزش افزوده و اشتغال غیرمستقیم در فعالیت هایی مانند بیمه
حمل ونقل، مشاوره و کسب وکار، خدمات تعمیر و نگهداری قطعات و … افزایش می یابد.
آثار القایی: نتیجه تأثیرات فزاینده اقتصادی است. حاصل کاهش قیمت کالاها، خدمات یا افزایش تنوع تولیدات است. برای مثال، در صنعت فولاد، واردات سنگ آهن در جهت تولید محصولات نهایی صادراتی برای رونق این صنعت صورت
می گیرد که کارآیی بخش حمل ونقل به معنای کاهش هزینه تولید آن کالاست. همچنین تولیدکنندگان و خرده فروشی ها و مراکز توزیع کننده که به
حمل ونقل محموله های کانتینری وارداتی می‌پردازند به عملیات حمل ونقل مؤثر و عملیات دریایی وابستگی دارند.
حمل ونقل، عوامل تولید را در شبکه پیچیدهای از روابط بین تولیدکنندگان و مصرف کنندگان به هم مرتبط می کند که نتیجه آن معمولاً کارآیی بیشتر تولید با بهره برداری از مزایای جغرافیایی وهمچنین ابزار توسعه ای اقتصاد مقیاس است، لذا بهره وری مکان، سرمایه و نیروی کار با استفاده از کارآیی توزیع و تحرک شخصی افزایش می یابد. رشد اقتصادی به طور فزایندهای با تحولات حمل ونقل یعنی زیرساخت ها مرتبط است.
گرچه حمل ونقل نیازمند فعالیت های شدید زیربنایی است، دارایی های فیزیکی باید توسط مجموعه ای از دارایی های نرم افزاری نظیر سیستم‌های مدیریت و اطلاعاتی
پشتیبانی شود.
تصمیم گیری در مورد چگونگی استفاده از سیستم های حمل ونقل با حداکثرسازی مزایا و حداقل سازی هزینه ها همراه است. فرصت های اقتصادی تحولات حمل ونقل که از ابتدای انقلاب صنعتی اتفاق افتاده است با فرصت های اقتصادی رو به رشد ارتباط دارد. در هر مرحله از توسعه جوامع انسانی، تکنولوژی های خاص حمل ونقل توسعه یافته یا اقتباس شده است.
پنج موج عمده توسعه اقتصادی که در آن تکنولوژی حمل ونقل فرصت های جدید اقتصادی، بازاری و اجتماعی ایجاد کرده است، عبارتند از:
۱ . بندر: در مراحل اولیه گسترش اروپا از قرن ۱۶ تا ۱۸ میلادی معمولاً با عنوان عصراکتشافات شناخته می شود. بعد از انقلاب صنعتی، بسیاری از بنادر به مهمترین سکوهای صنعتی تبدیل شدند. با جهانی شدن و کانتینرسازی، بندرها اهمیت خود را در حمایت از تجارت بین الملل و زنجیره های عرضه جهانی افزایش دادند.
۲ . رودخانه ها و کانال ها: مرحله اول انقلاب صنعتی در اواخر قرن ۱۸ و اوایل قرن ۱۹ با توسعه سیستم کانال ها در اروپای غربی و آمریکای شمالی همراه بود که به ویژه برای حمل کالاهای سنگین استفاده می شدند. این تحولات توسعه سیستم های توزیع داخلی و ابتدایی و محدود را فراهم آوردند.
۳ . راه آهن: در مرحله دوم انقلاب صنعتی در قرن ۱۹ با توسعه و پیاده سازی سیستم های راه آهن،ایجاد سیستم های ترابری داخلی با قابلیت انعطاف و ظرفیت بالا فراهم شد که فرصت های قابل ملاحظه اقتصادی و اجتماعی را از طریق استخراج منابع و افزایش باربری و انتقال مسافرین فراهم کرد.
۴ . جاده ها: از قرن ۲۱ توسعه سریع سیستم های
حمل ونقل جامع جاده ای مانند سیستم های بزرگراهی ملی و خودرویی به عنوان بخش عمده اقتصادی ظهور یافت. به ویژه پس از جنگ جهانی دوم حمل ونقل فردی به طبقات اجتماعی متوسط هم سرایت یافت. در نتیجه فرصت های اقتصادی قابل توجهی برای ارائه خدمات به بازارهای صنعتی و تجاری فراهم شد.
۵ . راه های هوایی و فناوری اطلاعات: از نیمه دوم قرن ۲۰ شبکه های هوایی و مخابراتی جهانی با گسترش جهانی شدن اقتصادی توسعه یافتند. اشکال سازمانی جدید و مدیریتی به ویژه در عرصه تدارکات و مدیریت زنجیره تأمین به سرعت افزایش یافت که در آن حمل ونقل هوایی و فناوری اطلاعات از جابجایی سریع مسافران، کالاهای تخصصی و جریان اطلاعات مرتبط با آن حمایت می کنند.
هیچیک از حالت های حمل ونقل به تنهایی واجد رشد اقتصادی نیست، بلکه حالت ها با کارکردهای اقتصادی که آنها را پشتیبانی می کنند و جغرافیایی که در آن رشد صورت گرفته است، مرتبط هستند.
جریان های عمده مهاجرت بین المللی که از قرن ۱۸ میلادی رخ داد با گسترش سیستم های حمل ونقل بین المللی بالاخص در اقتصادهای نوظهور آن زمان مانند آمریکای شمالی و استرالیا همراه بوده است.
حمل ونقل نقش اساسی در مهاجرت و ایجاد جغرافیای اقتصادی و اجتماعی بسیاری از ملت ها دارد؛در عین حال ابزاری برای کنترل و استقرار استراتژیک بوده است، به ویژه در دوران استعمار که در آن سیستم های حمل ونقل مبتنی بر منابع از استخراج کالاها در کشورهای درحال توسعه پشتیبانی و آنها را به کشورهای صنعتی در آن زمان هدایت می کردند. دست یافتن به منابع و فرصت های بازار، انگیزه مهمی در جهت تنظیم و ساخت شبکه‌های حمل ونقل بود.

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *